J. Ridley Stroop · 1935

Test kolorów i słów Stroopa

Gdy słowo nazywa jeden kolor, ale jest wydrukowane innym, czy ludzie potrafią zignorować słowo i po prostu powiedzieć, jakiego koloru jest druk?

  • George Peabody College for Teachers, Nashville, Tennessee (eksperymenty 1–2); Uniwersytet Arizony (eksperyment 3)
  • Zreplikowany

Pytanie

Na długo przed 1935 rokiem psychologowie znali pewną osobliwość: ludzie szybciej czytają na głos nazwę koloru, niż nazywają plamę koloru. Cattell, pracujący w laboratorium Wilhelma Wundta, opisał to w 1886 roku. Uważał, że czytanie stało się dzięki praktyce automatyczne, podczas gdy nazwanie koloru wciąż wymaga świadomego wyboru.

J. Ridley Stroop, doktorant w George Peabody College w Nashville, posunął tę myśl o krok dalej. Co by było, gdyby postawić je ze sobą w konflikcie? Jeśli słowo i kolor jego druku się nie zgadzają, co wygrywa i jak bardzo cierpi przegrany? Interesowała go nie tyle szybkość nazywania sama w sobie, ile interferencja: co się dzieje, gdy konkurują ze sobą dwie dobrze wyuczone reakcje.

Nie był pierwszym, który połączył jedno z drugim. Według przeglądu Jensena i Rohwera z 1966 roku, streszczonego przez Colina MacLeoda w 1991 roku, niemiecki psycholog Jaensch zestawił słowa i kolory przeciwko sobie już w 1929 roku. MacLeod sugeruje, że Jaenschowi należy się przynajmniej część zasługi. To jednak artykuł Stroopa, opublikowany po angielsku, ustalił metodę, której później używali wszyscy.

Jak to przeprowadzono

Stroop wydrukował na kartach nazwy pięciu kolorów (czerwony, niebieski, zielony, brązowy i fioletowy). Na kluczowych kartach każde słowo było wydrukowane kolorem, który do niego nie pasował: „czerwony” mógł być wydrukowany na niebiesko, zielono, brązowo lub fioletowo, ale nigdy na czerwono. Każda karta zawierała 100 elementów, a każda osoba przechodziła przez dwie karty w każdym warunku, podając odpowiedzi na głos jak najszybciej, podczas gdy Stroop mierzył czas dla każdej karty.

Przeprowadził trzy eksperymenty:

Nie było warunku zgodnego, ze słowem „czerwony” wydrukowanym na czerwono. Stroop nigdy go nie użył i mierzył czas dla całych kart, a nie pojedynczych słów. Oba te elementy są dziś standardem, co jest jednym z powodów, dla których późniejsze wersje zadania mogą wyglądać zupełnie inaczej niż oryginał.

Co z tego wyszło

Czytanie ucierpiało niewiele. W eksperymencie 1 czytanie słów wydrukowanych niezgodnymi kolorami trwało średnio o 2,3 sekundy dłużej niż czytanie ich w czarnym druku, co oznacza wzrost o około 5,6%. Stroop uznał tę różnicę za niewiarygodną.

Nazywanie koloru druku ucierpiało mocno. W eksperymencie 2 nazwanie 100 kolorowych kwadratów zajmowało średnio 63,3 sekundy, ale nazwanie koloru druku 100 niezgodnych słów już 110,3 sekundy. To o 47 sekund więcej, czyli wzrost o około 74%. Wzrosły też różnice między poszczególnymi osobami, mniej więcej proporcjonalnie do wolniejszych czasów.

Ćwiczenie pomagało, ale nie usuwało efektu. W eksperymencie 3 osiem dni ćwiczeń skróciło czas na kartach z niezgodnymi słowami o około jedną trzecią (z 49,6 do 32,8 sekundy na półarkusz z 50 elementami). Zwykłe nazywanie kolorów poprawiło się znacznie mniej. I pojawiło się coś nowego: po całym tym treningu kolorów czytanie słów wydrukowanych niezgodnym kolorem nagle zwolniło, o około 79%. Ta „odwrócona” interferencja szybko słabła i dzień później w większości zniknęła.

Stroop interpretował to tak, że różnica wynika z wytrenowania. Ludzie czytali słowa niezliczoną ilość razy, więc związek między wydrukowanym słowem a wypowiedzeniem go na głos jest bardzo silny; związek między kolorem a jego nazwą jest słabszy. Gdy oba konkurują, silniejszy nawyk się wtrąca. Stwierdził też, że kobiety nazywały kolory szybciej niż mężczyźni, i zasugerował, że to również wynika z wychowania, bo dziewczynki częściej zachęcano do nazywania kolorów i rozmawiania o nich. Późniejsze badania, omówione przez MacLeoda, nie wykazały wiarygodnej różnicy płci w samej interferencji.

Co naprawdę się stało (replikacje i krytyka)

Jeden z najsolidniejszych wyników w psychologii. Zadanie przez dziesięciolecia pozostawało potem w dużej mierze nieużywane, zanim badacze przywrócili je w latach sześćdziesiątych. W 1991 roku MacLeod mógł już omówić około 400 badań (i powołać się na ponad 700 powiązanych artykułów) i wymienił 18 ustaleń na tyle solidnych, że każda teoria musiała je uwzględniać. Jego przegląd pokazał też, że interferencja jest większa niż przyspieszenie, gdy słowo i kolor się zgadzają; efekt rośnie we wczesnych latach szkolnych, gdy czytanie staje się płynne, spada w dorosłości i znów rośnie w starości.

W 2016 roku projekt Many Labs 3 przeprowadził uproszczone zadanie Stroopa jako jeden z dziesięciu znanych efektów, w 20 uniwersyteckich pulach uczestników w USA i Kanadzie oraz w próbie internetowej. Wśród 3279 osób odpowiedzi na niezgodne elementy były wyraźnie wolniejsze, z wielkością efektu (d Cohena) 0,88, czyli dużą według zwykłych standardów. Prawie nie zmieniała się w zależności od momentu semestru, a to właśnie sprawdzał projekt.

O to, dlaczego tak się dzieje, wciąż trwa spór. Dominowały trzy rodziny wyjaśnień:

Solidny efekt nie jest automatycznie dobrym testem indywidualnym. W 2018 roku Hedge, Powell i Sumner wskazali na paradoks. Efekty takie jak interferencja Stroopa są powtarzalne właśnie dlatego, że niemal każdy wykazuje je w podobny sposób. Ta sama jednorodność utrudnia jednak odróżnianie poszczególnych osób, więc wynik interferencji może słabo mierzyć różnice między ludźmi, choć sam efekt jest niezwykle solidny. Ma to znaczenie zawsze, gdy zadania używa się do szeregowania lub porównywania osób.

Etyka

Nie było wprowadzania w błąd: uczestnikom mówiono dokładnie, co mają robić, czytać słowa lub nazywać kolory, i to robili. Zadanie jest frustrujące, ale nieszkodliwe. Artykuł nic nie mówi o zgodzie, poza tym, że studenci w pierwszym i trzecim eksperymencie zgłosili się dobrowolnie, a wyjaśnienia po badaniu nie było, bo nie było niczego ukrytego do wyjaśnienia. Dziś badanie uznano by za obarczone minimalnym ryzykiem, a główną zmianą byłaby odnotowana świadoma zgoda.

Sam Stroop wkrótce potem porzucił badania. Według cyfrowego archiwum Abilene Christian University spędził około czterdziestu lat w David Lipscomb College w Nashville jako nauczyciel i administrator i stał się znany jako kaznodzieja i biblista. Po 1935 roku jego dorobek w psychologii był niewielki.

Co to znaczy dzisiaj

Zadanie Stroopa jest dziś podstawowym narzędziem badania uwagi i samokontroli, a jego wersje stosuje się w diagnostyce neuropsychologicznej, na przykład po urazach mózgu oraz w badaniach nad starzeniem się i ADHD. Liczne jego odmiany zastępują nazwy kolorów innym materiałem, na przykład słowami nacechowanymi emocjonalnie lub obrazkami.

Przesłanie na co dzień jest proste: dobrze wyćwiczony nawyk działa nawet wtedy, gdy postanowiliśmy z niego nie korzystać, a jego powstrzymanie kosztuje czas i wysiłek. Wynika z tego kilka praktycznych pomysłów, choć wykraczają one poza to, co sprawdzał Stroop:

Sam wynik w teście Stroopa nie mówi, jak uważna czy zdolna jest dana osoba. Specjaliści interpretują go razem z innymi informacjami i tylko w kontekście.

Jak by ci poszło?

Już wkrótce. Będziesz widzieć nazwy kolorów pojedynczo i nazywać kolor druku, a nie słowo, najpierw na zwykłych kolorowych blokach, potem na niezgodnych słowach. Na koniec zobaczysz, o ile wolniej szło ci przy niezgodnych słowach, w zestawieniu z 74% u Stroopa. Jedno uczciwe zastrzeżenie: Stroop mierzył czas dla całych kart czytanych na głos, a zadanie na ekranie mierzy pojedyncze kliknięcia lub naciśnięcia klawiszy, więc liczby nie są bezpośrednio porównywalne. Niemal każdy wykazuje ten efekt; i o to właśnie chodzi.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest efekt Stroopa?

To spowolnienie i dodatkowe błędy, które pojawiają się, gdy trzeba nazwać kolor druku słowa oznaczającego inny kolor, na przykład słowa CZERWONY wydrukowanego na zielono. Czytanie jest tak wyćwiczone, że przeszkadza w nazywaniu koloru.

Czy efekt Stroopa zreplikowano?

Tak, wiele razy. Przegląd z 1991 roku objął około 400 badań, a projekt Many Labs 3 (2016) stwierdził silny efekt u ponad 3000 uczestników w wielu ośrodkach w USA i Kanadzie.

Czy ćwiczenie sprawia, że efekt Stroopa znika?

Nie całkowicie. W badaniu samego Stroopa osiem dni treningu skróciło czas nazywania kolorów na kartach z niezgodnymi słowami o około jedną trzecią, ale interferencja pozostała. Trening sprawił też, że przez krótki czas czytanie słów zaczęło cierpieć z powodu interferencji kolorów.

Do czego służy test Stroopa?

Badacze używają go do badania uwagi i samokontroli. Jego wersje pojawiają się w diagnostyce neuropsychologicznej, na przykład po urazach mózgu albo w badaniach nad starzeniem się i ADHD. Pojedynczy wynik nie jest diagnozą; to jedna z informacji, które specjalista interpretuje razem z innymi.

Źródła

  1. Stroop, J. R. (1935). Studies of interference in serial verbal reactions. Journal of Experimental Psychology, 18(6), 643–662. doi:10.1037/h0054651
  2. MacLeod, C. M. (1991). Half a century of research on the Stroop effect: An integrative review. Psychological Bulletin, 109(2), 163–203. doi:10.1037/0033-2909.109.2.163
  3. Cohen, J. D., Dunbar, K., & McClelland, J. L. (1990). On the control of automatic processes: A parallel distributed processing account of the Stroop effect. Psychological Review, 97(3), 332–361. stanford.edu/~jlmcc/papers/CohenDunbarMcC90.pdf
  4. Dunbar, K., & MacLeod, C. M. (1984). A horse race of a different color: Stroop interference patterns with transformed words. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 10(5), 622–639. uwaterloo.ca/memory-attention-cognition-lab/sites/default/files/uploads/files/jepdunbar84.pdf
  5. Ebersole, C. R., Atherton, O. E., Belanger, A. L., Skulborstad, H. M., Allen, J. M., Banks, J. B., et al. (2016). Many Labs 3: Evaluating participant pool quality across the academic semester via replication. Journal of Experimental Social Psychology, 67, 68–82. doi:10.1016/j.jesp.2015.10.012
  6. Hedge, C., Powell, G., & Sumner, P. (2018). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences. Behavior Research Methods, 50(3), 1166–1186. doi:10.3758/s13428-017-0935-1
  7. Weir, K. (2025, March 24). The Stroop effect's long (and colorful) influence. American Psychological Association. www.apa.org/research-practice/conduct-research/stroop-effect
  8. Abilene Christian University, Milliken Special Collections. About John Ridley Stroop. John Ridley Stroop Digital Archive. blogs.acu.edu/johnridleystroop/about-john-ridley-stroop/