Pytanie
Wcześniejsze badania nad „sugestią” pokazały, że ludzie przesuwają swoje oceny w stronę ocen innych. Asch uważał, że to nie cały obraz: przy niejasnym pytaniu opieranie się na innych może być całkowicie rozsądne. Solomon Asch chciał zbadać coś bardziej jednoznacznego: co się dzieje, gdy grupa myli się wyraźnie, na oczach wszystkich? Czy ludzie zaufają własnym oczom, czy reszcie sali?
Jak to przeprowadzono
Grupa od siedmiu do dziewięciu młodych mężczyzn zbierała się w sali wykładowej na coś, co przedstawiono im jako test oceny wzrokowej. W każdej rundzie widzieli dwie karty: na jednej był pojedynczy odcinek, na drugiej trzy odcinki różnej długości. Każdy mówił na głos, który z trzech odpowiada pojedynczemu odcinkowi.
Tylko jedna osoba przy stole była prawdziwym uczestnikiem. Wszyscy pozostali współpracowali z Aschem i wiedzieli, co mają mówić. Prawdziwego uczestnika sadzano na przedostatnim miejscu, więc zanim przyszła jego kolej, słyszał odpowiedzi niemal wszystkich pozostałych.
Seria liczyła 18 rund. W 6 z nich grupa odpowiadała prawidłowo. W pozostałych 12, rundach „krytycznych”, grupa jednomyślnie wskazywała ten sam błędny odcinek. Różnice nie były subtelne: w serii głównej wynosiły od około 2 do 4,5 centymetra (od ¾ do 1¾ cala). Gdy ludzie wykonywali to samo zadanie w pojedynkę, mylili się w mniej niż 1% przypadków.
W serii głównej wzięło udział 123 uczestników z trzech college’ów. Asch po raz pierwszy opisał eksperymenty w 1951 roku, w 1955 przedstawił je szerokiej publiczności w „Scientific American”, a pełny program badań opublikował w monografii z 1956 roku.
Co z tego wyszło
W obliczu jednomyślnej, błędnej większości uczestnicy podporządkowywali się jej w 36,8% rund krytycznych. Pozostałe 63,2% ich odpowiedzi było prawidłowych.
Średnie ukrywają duże różnice między ludźmi:
- Mniej więcej jeden na czterech uczestników ani razu nie poszedł za grupą.
- Mniej więcej trzech na czterech uległo co najmniej raz.
- Tylko mniej więcej jeden na dwudziestu (6 ze 123) uległ we wszystkich 12 rundach krytycznych.
- Ludzie byli dość konsekwentni: ci, którzy opierali się na początku, zwykle opierali się dalej, a ci, którzy wcześnie ulegli, zwykle ulegali dalej.
Następnie Asch zmieniał warunki, po jednym naraz:
- Wielkość większości. Jedna osoba przecząca uczestnikowi miała niewielki wpływ. Dwie wywoływały błędy w 13,6% rund, a trzy w 31,8%. Powyżej tej liczby dodawanie kolejnych osób niewiele zmieniało.
- Jeden sojusznik. Gdy choć jedna inna osoba podawała prawidłową odpowiedź, presja większości w dużej mierze słabła: jej wpływ spadał do mniej więcej jednej czwartej zwykłego.
- Utrata sojusznika. Gdy ten sojusznik po sześciu rundach przechodził na stronę większości, liczba błędów znów rosła, mniej więcej do poziomu jednomyślnej grupy.
- Każdy sprzeciw pomaga. Nawet ktoś, kto się wyłamywał, podając inną błędną odpowiedź, osłabiał większość. Gdy wybierał odcinek jeszcze bardziej odległy od prawidłowego, odsetek błędów spadał do 9%, a nieliczne pozostałe były niewielkie.
W rozmowach po sesji okazało się, że nie wszyscy, którzy wytrwali, czuli się pewnie. Niektórzy byli pewni swego; inni wątpili we własne oczy, ale czuli, że muszą powiedzieć, co widzą. Wśród tych, którzy ulegli, część doszła do przekonania, że grupa musi mieć rację, a inni wiedzieli, że się myli, a mimo to się dostosowali. Kilku twierdziło, że naprawdę zaczęli widzieć odcinki tak jak grupa.
Co naprawdę się stało (replikacje i krytyka)
Etykieta „konformizm” to tylko połowa historii. Asch zatytułował swoją monografię z 1956 roku Studies of independence and conformity („Badania nad niezależnością i konformizmem”), z niezależnością na pierwszym miejscu, i interesowało go co najmniej w równym stopniu to, co pozwala ludziom się opierać. Mimo to większość opowieści skupia się na 36,8% i na „trzech na czterech”. W 1990 roku Friend, Rafferty i Bramel wykazali, że podręczniki coraz częściej przedstawiały badanie jako dowód konformizmu. W 2015 roku Richard Griggs przejrzał 20 popularnych podręczników wprowadzających: 16 przytaczało liczbę „75% uległo co najmniej raz”, a żaden nie wspominał, że około 95% uczestników również co najmniej raz przeciwstawiło się grupie. Dane wspierają obie interpretacje. Większość ludzi choć trochę się ugięła, ale większość też przez przeważającą część rund obstawała przy swoim.
Efekt się replikuje, ale jego siła się zmienia. Metaanaliza Bonda i Smitha z 1996 roku objęła 133 badania w stylu Ascha z 17 krajów:
- W Stanach Zjednoczonych konformizm malał od lat 50.
- Konformizm był wyższy w kulturach bardziej kolektywistycznych niż w bardziej indywidualistycznych.
- Był wyższy, gdy większość była liczniejsza, gdy odcinki trudniej było odróżnić i w próbach z większym udziałem kobiet, a niższy, gdy większość stanowili obcy, a nie rówieśnicy.
Wcześniej brytyjscy badacze Perrin i Spencer nie zdołali odtworzyć efektu wśród brytyjskich studentów i nazwali go „dzieckiem swoich czasów” (1980). W badaniu uzupełniającym z 1981 roku, z innymi grupami w Wielkiej Brytanii, w tym z bezrobotnymi młodymi mężczyznami pochodzenia zachodnioindyjskiego, znaleźli jednak wysoki konformizm, co sugeruje, że znaczenie mają kontekst i ludzie.
Współczesna replikacja. W 2021 roku Axel Franzen i Sebastian Mader powtórzyli eksperyment na Uniwersytecie w Bernie z udziałem 210 studentów (202 ważne wyniki), z pięcioma podstawionymi współpracownikami. Bez nagród uczestnicy przyjmowali błędną odpowiedź w 33% rund krytycznych (w krótszej, 10-rundowej wersji zadania), co jest bardzo bliskie wynikowi Ascha. Gdy każda prawidłowa odpowiedź przynosiła jednego franka szwajcarskiego, odsetek błędów spadał do 25%: mniej, ale daleko od zera. Przy twierdzeniach politycznych ci sami studenci wykazywali konformizm na poziomie około 38%. Spośród mierzonych cech osobowości związek (mniejszy konformizm) wykazała tylko otwartość, a autorzy zaznaczają, że ten wynik wymaga replikacji.
Bez aktorów. Niektórzy krytycy zastanawiają się, czy gra podstawionych współpracowników nie zdradzała podstępu. W 2010 roku Kazuo Mori i Miho Arai, pracujący w Japonii ze studentami, którzy się znali, użyli specjalnych okularów, dzięki którym uczestnicy fizycznie widzieli różne odcinki, bez żadnych aktorów. Stwierdzili konformizm u kobiet, ale nie u mężczyzn, choć liczba osób w pozycji mniejszości była niewielka (16 kobiet i 10 mężczyzn spośród 104 studentów).
Etyka
Schemat badania opierał się na wprowadzeniu w błąd. Uczestnicy sądzili, że biorą udział w teście wzroku razem z innymi ochotnikami. Nie znali celu badania i nie wiedzieli, że pozostałym powiedziano, co mają mówić. Sprzeciw jednomyślnej grupy, runda po rundzie, był dla niektórych z nich stresujący. Asch przeprowadził rozmowę z każdym uczestnikiem po sesji.
Według dzisiejszych standardów zasadniczy schemat badania nadal mógłby zostać zatwierdzony. Wymagane byłyby jasna formuła zgody, pełne wyjaśnienie po badaniu i wyraźne prawo do przerwania udziału; na przykład badanie z Berna z 2021 roku uzyskało ustną zgodę uczestników i wyjaśniło im cel badania e-mailem.
Co to znaczy dzisiaj
Zadanie z odcinkami jest sztuczne, ale mechanizm ujawnia się wszędzie tam, gdzie ludzie odpowiadają w obecności innych: na zebraniach, na których najstarsza stażem osoba zabiera głos pierwsza, w sekcjach komentarzy i na czatach grupowych, gdzie nikt nie chce być tym, kto się nie zgadza.
Najbardziej użyteczne odkrycie jest zarazem najbardziej optymistyczne. Jeden głos sprzeciwu odbiera presji większą część jej siły. Sugeruje to kilka praktycznych nawyków, choć wykraczają one poza to, co sam Asch zbadał:
- Jeśli się nie zgadzasz, powiedzenie tego może uwolnić innych, którzy w milczeniu się z tobą zgadzają.
- Jeśli prowadzisz grupę, zbieranie odpowiedzi indywidualnie albo na piśmie przed dyskusją zmniejsza siłę pierwszych głosów.
- Bycie samotną mniejszością jest trudne. Znalezienie jednego sojusznika, nawet takiego, który nie zgadza się z tobą w pełni, zmienia sytuację.
Jak by ci poszło?
Już wkrótce. Zobacz karty, usłysz odpowiedzi „grupy” i wybierz. Na koniec zobaczysz, jak często twoje odpowiedzi szły za grupą, obok 36,8% u Ascha i 33% w Bernie w 2021 roku. Jedno uczciwe zastrzeżenie: na ekranie wiesz, że grupa nie jest prawdziwa, więc presja jest znacznie słabsza niż w sali pełnej ludzi, którzy na ciebie patrzą.
Najczęściej zadawane pytania
Jaki odsetek ludzi dostosował się do grupy w eksperymencie Ascha?
W 12 próbach krytycznych 36,8% odpowiedzi zgadzało się z błędną większością. Mniej więcej trzech na czterech uczestników uległo co najmniej raz, ale mniej więcej jeden na czterech nie uległ nigdy, a tylko około jednego na dwudziestu uległ za każdym razem.
Czy eksperyment Ascha został zreplikowany?
Tak, wiele razy. Metaanaliza z 1996 roku objęła 133 badania z 17 krajów. Replikacja przeprowadzona w Szwajcarii, opublikowana w 2023 roku, wykazała odsetek błędów 33%, bardzo bliski pierwotnemu wynikowi Ascha.
Co zmniejsza konformizm w eksperymencie Ascha?
Przede wszystkim jeden sojusznik. Gdy choć jedna inna osoba podawała prawidłową odpowiedź, wpływ większości spadał do mniej więcej jednej czwartej zwykłej siły. Nagrody za prawidłowe odpowiedzi również zmniejszały liczbę błędów.
Czy eksperyment Ascha był etyczny?
Opierał się na wprowadzeniu w błąd: uczestnicy sądzili, że biorą udział w teście wzroku razem z innymi ochotnikami. Wielu z nich odczuwało dyskomfort. Asch przeprowadził potem rozmowę z każdym uczestnikiem i wyjaśnił mu, czego naprawdę dotyczyło badanie.
Źródła
- Asch, S. E. (1951). Effects of group pressure upon the modification and distortion of judgments. In H. Guetzkow (Ed.), Groups, leadership and men (pp. 177–190). Carnegie Press.
- Asch, S. E. (1955). Opinions and social pressure. Scientific American, 193(5), 31–35. doi:10.1038/scientificamerican1155-31
- Asch, S. E. (1956). Studies of independence and conformity: I. A minority of one against a unanimous majority. Psychological Monographs: General and Applied, 70(9), 1–70. doi:10.1037/h0093718
- Bond, R., & Smith, P. B. (1996). Culture and conformity: A meta-analysis of studies using Asch's (1952b, 1956) line judgment task. Psychological Bulletin, 119(1), 111–137. doi:10.1037/0033-2909.119.1.111
- Franzen, A., & Mader, S. (2023). The power of social influence: A replication and extension of the Asch experiment. PLOS ONE, 18(11), e0294325. doi:10.1371/journal.pone.0294325
- Griggs, R. A. (2015). The disappearance of independence in textbook coverage of Asch's social pressure experiments. Teaching of Psychology, 42(2), 137–142. doi:10.1177/0098628315569939
- Friend, R., Rafferty, Y., & Bramel, D. (1990). A puzzling misinterpretation of the Asch 'conformity' study. European Journal of Social Psychology, 20(1), 29–44. doi:10.1002/ejsp.2420200104
- Mori, K., & Arai, M. (2010). No need to fake it: Reproduction of the Asch experiment without confederates. International Journal of Psychology, 45(5), 390–397. doi:10.1080/00207591003774485
- Perrin, S., & Spencer, C. (1980). The Asch effect: A child of its time? Bulletin of the British Psychological Society, 33, 405–406.
- Perrin, S., & Spencer, C. (1981). Independence or conformity in the Asch experiment as a reflection of cultural and situational factors. British Journal of Social Psychology, 20(3), 205–210. doi:10.1111/j.2044-8309.1981.tb00533.x